Taith #1
Mehefin 9, 2018

Penberi–Porth Mawr

Penberi, o gwmpas Penrhyn Dewi, i draeth Porth Mawr. Tywyswyd yr artistiaid gan Ian Meopham, Parcmon gyda Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, gyda chymorth yr hanesydd Hedd Ladd-Lewis, ac Archeolegydd Cymunedol y Parc, Delun Gibby.

Gweld y daith ar fap OS →

1SINLL

2SINLL

3SINLL

4SINLL

Y Lôn i Bennsylvania

Y lôn o flaen tai Maes y Mynydd, neu Pennsylvania fel y gelwir ef gan rai.

Ac un dydd, bydd ein lonydd ninnau
fel y lôn i Bennsylvania’n
redyn tal at ein pengliniau.

Y lonydd yn colli eu henwau,
a’u cyffyrdd, a’u troadau,
a’u harwyddion a’u goleuadau.

Y tarmac wedi hollti’n ddarnau,
wedi'i wasgu’n dynn gan wreiddiau
gruwlys gwyllt a bloda neidr.

Bydd y tai, a’u pennau iddynt
yn swatio’n wargam rhag y gwynt
yng nghoflaid draenen wen.

A bydd y lonydd hyn i rwla’
yn lonydd coll, yn mynd i n'unlla,
fel y lôn i Bennsylvania,
yr heol hir i Bennsylvania.

5SINLL

6SINLL

7SINLL

8SINLL

Rhwng Carn Llidi a’r môr

Rhwng Carn Llidi a’r môr
mae’r tir wedi ei wasgu
yn rhychau a phocedi
yn feidr, a mwni,
yn ogofau a thwyni
ac yn lwybrau dyfnion, cul.

A rhwng Carn Llidi a’r môr,
maen nhw’n cario brics Porthgain
mewn sachau, ac yn dwyn hwylbrennau
gefn lliw nos, o’r traethau
i’w troi’n drawstiau a phentanau.

Mae’r mynaich mewn cycyllau llwyd
yn cerdded o Dŷ Ddewi
er mwyn syllu dros y dŵr ar Enlli
a rhoi gweddi yn y glaw.

Mae Methodistiaid Treledydd
a Bedyddwyr Llangloffan
yn smyglo baco
draw o’r Werddon.

Rhwng Carn Llidi a’r môr,
mae’r tir yn gwasgu,
diferion o hanes
yn wlith dros y mwni.

9SINLL

10SINLL

11SINLL

12SINLL

Penrhyn Dewi

i. Falco peregrinus

Mae’n bygwth glaw.

Ac fel blaen chwip,
dros ymyl clogwyn,
mewn eiliad sydyn
mae’n ymddangos
yn esgyn ar frig awel
cyn plymio,
yn ddarn o blwm trwy ddŵr
yn ôl o’n golwg.

ii. Haematopus ostralegus

Mae cerrynt y sianel
yn troelli’n linellau
main, rhedynog
ar yr wyneb,
yn gadwen wen
am wddw’r bae.

Yn enaid unig,
fe dorra hon ei chwys
tan gysgod Trwyn y Dduallt,
ei sgrech yn torri’r niwl fel nodwydd,
gan dynnu ei hedau arian ei nodau
i frodio’r niwl
â phwythau miniog

cyn i’r niwl ei llyncu eto’n
un llond ceg.

iii. Phalacrocorax carbo

Daeth y glaw
i syrthio’n drwm ar wrychoedd,
gwair, a dail, a chroen.

Ac ar graig islaw
fe saif hi’n syllu am Iwerddon
gan ystyried Pethau Mawr y byd;
cerrynt thermohaline,
diwinyddiaeth,
gwerth y bunt.

Gwna ystum, fel Iesu Grist ar groes;
ac mae hi eisiau cael ei chosi, eisiau teimlo
ofn, a chariad,
fel pawb arall.

Llynedd, fe wyliodd yr Ysbryd Glan
yn dianc o Dy Ddewi, ac yn disgyn mewn i’r môr
a throi yn Forgi.

Roedd hi’n sant ac ysgolhaig
mewn bywyd arall.

Eleni, mae hi’n syllu am Iwerddon,
yn methu’n lan a chofio pam.

iv. Halichoerus grupys

Ac wrth i’r gwynt gusanu’r dŵr
yn dyner, fel cusan boch babi
mae’n gyrru chwa o egni
yn don fach drwy’r dŵr llwyd.

Cwyd pen o’r lli, yn llyfn a du,
ei lygaid yn fy nal o bell,
ac mae’n rhyfeddu
ar weld creadur deugoes, trwsgl
yn codi pen tros ymyl craig
mor agos at y lan.

mae’n cyfri’i lwc
iddi ddigwydd gweld fy nghorryn
dros y rhedyn, ac mae’n dotio
o ngweld innau
fel petawn i’n ei gwylio hithau nol.

v. Fulmarus Glacialis

Yng nghapel oer y creigiau
mae’n amser seiat, y gwylain
o’r sêt fawr yn dweud y drefn.

Daw hi fel llafn
heibio ladis llwyd-fratiog
colomennod cwynfanus y graig.

Ar adain lefn
lwyd-finiog,
gadawa ffysian
prysur Craig yr Afr
o’i hol
yn anffyddwraig, a’r diawl
yn cuddio’n ei siôl.

13SINLL

14SINLL

15SINLL